دانش آموزان دير آموز
چكيده
چند سالي است كه در كلاس دوم ابتدايي مشغول به خدمت هستم وبا توجه به ادغام دانش آموزان دير آموز با ساير دانش آموزان در يك كلاس مشكل يادگيري آنان با توجه به كثرت دانش آموزان دير آموز ونديدن دوره ها ي تخصصي معلمان براي تدريس به دانش آموزان فوق ،اين جانب طرح گروهبندي دانش آموزان كلاس وروش فعال گروهي وشركت دادن دانش آموزان دير آموز در گروه هاي فوق با توجه به كمبود وقت براي رسيدگي بيش تر به دانش آموزا ن دير آموز را مورد بررسي قرار دادم .
اين دانش آموزا ن قبل ازاجراي طرح قادر به خواندن ونوشتن نبودند وبعضي از آن ها حتي تكلم هم نمي كردند .در پايان طرح دانش آموران فوق با شركت در گروه تقويت شده وخودي نشان دادند وحالاآن ها مي توانند مثل ساير دانش آموزان بخوانند وبنويسند ودر جواب بعضي از سوالات اظهار نظر كرده ودر انجام فعاليتهاي درس علوم مهارت نشان دهند و خود آزمايش مربوطه را انجام دهد.
مقدمه
من علمني حرفا قد سيرني عبدا
افراد بشر به میزان متفاوت از هوش بهره مند هستند .میزان این بهره مندی آنها را در ردیف افراد تیزهوش و سرآمد ،افراد عادی و یا عقب مانده قرار می دهد . یکی از مشکلاتی که معلمان همواره با آن مواجه می باشند آموزش دانش آموزان با توانایی های مختلف آنها است.به همان نسبت که سطح هوش بالا میرود تعداد افرادی که در این میزان هوش قرار دارند کاهش می یابد وافراد عقب مانده نیز تعداد کمی از جمعیت را تشکیل می دهند و چنانچه هر یک از این گروهها از آموزش و پرورش مناسبی برخوردار شوند،خواهند توانست در زندگی شخصی و اجتماعی خود موثر و مفید واقع شوند و عقب افتادگان به بهترین صورت آموزش یابند این طبقه ی محروم اجتماع خواهند توانست از یک زندگی نسبتا طبیعی برخوردار شوند و در نتیجه کمترسربار اجتماع خواهند بود.
لذا مساله ديرآموزي دانش آموزان يكي از مشكلات ومواردي است كه لطمات جبران ناپذيري به امرآموزشي وارد مي كند .دير آموزي بعضي از دانش آموزان موجب كند شدن امر آموزشي در كلاس درس به خصوص در پايه هاي اول ودوم ابتدايي مي شود .كه جبرا ن آن در كلاس هاي بالاتر مشكل ودر بعضي موارد غير ممكن مي شود .بنا به گفته شاعر كه :
خشت اول چون نهد معمار كج تا ثريا مي رود ديوار كج
لذا چون پايه وبناي آموزش از كلاس اول ودوم گذاشته مي شود بنا براين بايد توجه بيش تري به امر آموزش در اين پايه ها شود .بنابراين مساله دير آموزي زماني مساله ساز مي شود كه دانش آموزان دير آموز با ساير دانش آموزانم به خصوص دانش آموزاني كه بهره ي هوشي بالاتري دارند وهمچنين در موقعي كه دنش آموزا ن بيش تري در كلاس درس شركت دارند .آميخته مي شوند آموزش چنين دانش آموزاني مشكل مي شود واين مساله سال هاست كه براي ما معلمين به عنوان مشكلي اساسي مطرح است.
متاسفانه دانش آموزان دير آموز به خوبي شناسايي نمي شوند و در كنار ساير دانش آموزان در يك كلا س مشغول به تحصيل هستند .در صورتي كه اين دانش آموزان به آموزش هاي ويژه اي نياز دارند . وقت وحوصله ي بيش تري را مي طلبندوكار كردن تنها با اين نوع از دانش آموزان كه معمولا درهر كلاس بيش از پنج نفر مي باشند دچار مشكل مي شود .ووقت كلاس را مي گيرد و دانش آموزان معمولي را سر در گم مي كند وحوصله ي آنان را از بين مي برد لذا كار كردن با اين نوع دانش آموزان وقت گير و نتيجه ي يادگيري مطلوب نيست .ومعلم از اين موضوع ناراحت شده ونمي تواند وضع موجود را تحمل كند وبايد تدبيري بيانديشد .
من نيز مانند ساير همكاران همه ساله از اين موضوع نارا حت بوده و هميشه در اين فكر بودم كه (چگونه مي توانم با كثرت دا نش اموزان وزيادي دانش آموزان دير آموز ،در كلاس درس مهارت هاي لازم را به دانش آموزان فوق بياموزم .لذا در اين سال ها فعاليت هايي رابر اي ارتقاي اموزشي اين عزيزان اندشيده وبه كار بسته ام كه از نتيحه آن را ضي مي باشم كه در ضمن گزارش به آن ها اشاره خواهم نمود .
توصيف وضعيت موجود
اين جانب حبيبه پاشيزه آمورگار پايه ي دوم دبستان شرافت شهرك ارم ناحيه پنج تبريز داراي مدرك ليسانس آموزش ابتدايي مي باشم .حدود 14 سال سابقه ي خدمت در آموزش پرورش و12سال در پايه ي دوم دبستان مشغول به تدريس مي باشم. دبستان شرافت در سال 1373 تاسيس گرديده است. اين آموزشگاه در كنار اتوبان واقع در شهرك ارم در ته يك كوچه ي 8 متري ساخته شده كه كوچه را بن بست مي نمايد. داراي دو درب ورودي در سمت شرق و غرب مي باشد دو طبقه بوده و هر طبقه داراي يك سالن و پنج كلاس و يك اتاق دبيران در طبقه اول و يك اتاق مديريت و نمازخانه در طبقه ي دوم و دفترداري مي باشد. و سرويس بهداشتي در انتهاي ضلع جنوبي حياط مدرسه به چشم مي خورد و مدرسه دو نوبته بوده و هر دو نوبت توسط يك مدير اداره شده و جزء مدارس دخترانه عادي دولتي مي باشد. داراي 18 كادر آموزشي است.
توصيف وضعيت موجود و تشخيص مساله
اين جانب حبيبه پاشيزه آمورگار پايه ي دوم دبستان شرافت شهرك ارم ناحيه پنج تبريز داراي مدرك ليسانس آموزش ابتدايي مي باشم .حدود 14 سال سابقه ي خدمت در آموزش پرورش و12سال در پايه ي دوم دبستان مشغول به تدريس بوده ام كه مدت 9سال در منطقه ي محروم هوراند به صورت چند پايه تدريس مي كردم بعد از باز گشايي مدارس وسپري شدن مدت سه هفته از سال تحصيلي متاسفانه متوجه شدم كه حدود 6 نفر از دانش آموزان كلاس من دير آموز هستند لذا تصمیم گرفتم موضوع را با معلم سال قبل آن ها در میان بگذارم او هم اظهار نظر کرد که آن ها دانش آموزا ن دیر آموزی بودند واکثر نمرات حدود 10می گرفتند عاطفه اکثر اوقات دیر به مدرسه می آمد که این عمل امسال هم تکرار می شد .پس از بررسی دفتر نمره ی سال قبل اطلاعات حاصله را مو رد تجزیه وتحلیل قرار دادم واولین قدم را برای حل این مشکل ایجاد رابطه دوستانه با آن ها قرار دادم با والدین آن ها ارتباط برقرار نمودم خوشبختانه با مرور زمان وتماس با والدين مشكل دو نفر ازآن ها برطرف شد واما پدر و مادر زینب بی سواد بو دند . مادر عاطفه وزهرا سواد ابتدایی داشتند. سپس از طرح گروهبندی برای آموزش استفاده نمودم در ابتدا بچه ها از هم گروه شدن با آن ها به علت ضعف درسی آنها خودداری می کردند .با گذشت زمان و ترفند های به کار گرفته اشتیاق بیشتری به هم گروه شدن با آن ها پیداکردند وهم چنین استفاده از طرح تلاش آفرین (مقایسه ی فرد با خودش)را مد نظر قرار دادم
اين دانش آموزا ن قبل ازاجراي طرح قادر به خواندن ونوشتن نبودند وبعضي از آن ها حتي تكلم هم نمي كردند .در پايان طرح دانش آموران فوق با شركت در گروه تقويت شده وخودي نشان دادند وحالاآن ها مي توانند مثل ساير دانش آموزان بخوانند وبنويسند ودر جواب بعضي از سوالات اظهار نظر كرده ودر انجام فعاليتهاي درس علوم مهارت نشان دهند و خود آزمايش مربوطه را انجام دهد.
گرد آوری اطلاعات (شواهد 1)
این جانب در کلاس 32نفری پایه ی دوم دارای 5 نفر دانش آموز دیر آموز می باشم که رسیدگی به آنان برایم مشکل بوده و این دانش آموزان معمولا گوشه گیر و ساکت و بی فعالیت و بی رغبت در کلاس حضور دارند این جانب برای فعال کردن همه ی دانش آموزان به خصوص برای تقویت و بهتر یادگیری دانش آموزان دیر آموز و مشارکت آنان کار گروهی و گروهبندی را در کلاس اجرا کردم .
دانش آموزانی که در ابتدای طرح قادر به صحبت کردن و حتی نقاشی کردن نبودندو هیچ فعالیت و نشانه ای از یادگیری در این 5 دانش آموز دیده نمی شد .آنان حاضر به خواندن کتاب فارسی بخوانیم نبودند و برای تکرار درس خوانده شده در جلوی کلاس حاضر نمی شدند و بعضی از آنان گریه می کردند .
با توجه به اینکه آنها پس ازپشت سر گذاشتن 3هفته از آغاز سال تحصیلی نمرات 0تا6 می گرفتند و دائما همین نمرات در دفتر نمره ثبت می شد این امر باعث نگرانی من گردید از این رو تصمیم گرفتم موضوع را با معلم سال قبل آنها در میان بگذارم او اظهار داشت که آنها دانش آموزان ضعیفی بوده اند و در پاسخ به این پرسش من که نمرات آنها چگونه بوده جواب داد که اکثرا نمرات زیر 10و به ندرت بالای 10 می گرفتند . پس از اظهارات معلم سال قبل آنها از مدیر مدرسه خواستم تا دفتر نمره ی سال پیش را در اختیارم بگذارد . فردا دفتر نمره را گرفتم و در آن ساعت هنر داشتم پس از دادن تکلیف به بچه ها دفتر نمره را ورق زدم و نمره های آنها را مرور کردم متوجه شدم که معلم سال قبل درست گفته و اکثر نمرات آنها بین 3و 13 بوده است.
سپس وضعیت دانش آموزان فوق به اطلاع مدیریت مدرسه و سایر همکاران رسانده شد و از آنان تقاضای کمک و همکاری نمودم.با کمک مدیریت مدرسه با هماهنگی های لازم خواستم اولیا ی دانش آموزان فوق به مدرسه فراخوانده شوند و خلاصه ای از وضعیت خانوادگی آنان به دست آورم و از آنان خواستم مرا در این امر به طور غیر مستقیم در خانه و مدرسه یاری کنند. همچنین از مدیر مدرسه خواستم پرونده ی بهداشتی و سنجش سلامتی و همچنین پرونده ی معاینه ی پزشکی که در مدرسه انجام شده بود مورد مطالعه قرار گیرد و ازجمع بندی آنان معلوم شد که دانش آموزان فوق در امر یادگیری مشکل دارند.
تجزیه و تحلیل یافته ها
پس از مطالعه ی دفتر نمره ی سال قبل و بررسی پرونده های دانش آموزان و آزمون تشخیصی هوشی معلوم شد که از 32نفر دانش آموز کلاس 5 نفر در امر آموزش و یادگیری بعضی از مفاهیم مشکل دارند و به اصطلاح دیرآموز هستند لذا اطلاعات حاصله را مورد تجزیه و تحلیل قرار دادم و از کتابهای روانشناسی کودک و نا توانیهای یادگیری دکتر درخشان و تجربیات خود و همکارانم راههای متعدد و مناسب فهرست شد.
راههای اساسی (انتخاب راه جدید به صورت موقت )
1)کمک گرفتن از اولیا و ترغیب آنها برای رسیدگی به آنها در خارج از مدرسه
2)قرار دادن دانش آموزان دیرآموز در یک گروه و تدریس جداگانه برای آنها که چنین دانش آموزانی یک درس عقب تر از دیگران خواهند بود تا زمانیکه پیشرفتی در آنها دیده شود .
3)طرح سوالات مخصوص آنها که از سوالات آسان شروع می شود و تعداد سوالات کمتر از دیگر گروه هاست .(کوتاه کردن تکالیف )
4)شرکت دادن آنها در فعالیت های کلاسی و دادن مسولیت به آنها .
5)تشویق آنها به کتاب خوانی .
6)استفاده از کتابهای سال قبل .
7)تشویق دانش آموزان زرنگ برای کمک به دیر آموزها به عنوان کمک معلم (یادگیری همکارانه)
8)استفاده از طرح تلاش آفرین( یعنی مقایسه ی دانش آموز با خودش)
9)استفاده از روشهای فعال گروهی ،توجه به تفاوتهای فردی آنها،تشویق آنها وعدم مقایسه ی آنها با دیگران و اهمیت دادن به تلاش آنها به جای نمره .
10)كمك گرفتن از كارشناسان مركز LD كه در جلسه ي سرگروههاي آموزشي با آنها آشنا شديم .
اجرا ي طرح جديد
لذا طرح گروه بندي را اجرا كردم و دانش آموزاندير آموز را در گروه ها جاي دادم دانش آموزان فوق در گروه احساس خوش حالي مي كردند وبا ساير دانش آموزان در خواندن ونوشتن ويادگيري مفاهيم وانجام فعاليت ها با استفاده از وسايل كمك آموزشي علا قه نشان مي دادند .
گردآوري شواهد 2
بعد از مدتي متوجه موفقيت هايي در امر يادگيري دانش آموزان فوق شدم .دانش آموزاني كه قبل از اجراي طرح ميانگين نمرات آنها حدود 3تا 5 مي شد و دانش آموزاني كه قادر به صحبت كردن و حتي نقاشي كردن نبودند در گروه، خودي نشان دادند و حتي اظهار نظر و جوابهاي قانع كننده در گروه ارايه دادند همچنين نتايج امتحانات نوبت اول نشان داد كه دانش آموزان فوق به موفقيتهايي دست يافته اند و خوشحالي اولياي دانش آموزان فوق كه با يادداشت كتبي و حضوري اظهار رضايت مي كردند .اعتبار و دليلي بر موفقيت اينجانب در اين امر خير بوده كه مرا پيش خدا و وجدان خود راضي مي كرد .
ارزشیابی تاثیر اقدام جدید و تعیین اعتبارآن
از بررسی اقدام و طرح جدید و تاثیر آن بر دانش آموزان دیرآموز معلوم می شود که در آنان تغییراتی انجام شده است از جمله دانش آموزانی که در ابتدای طرح قادر به انجام هیچ کاری نبودند حالا می توانند مثل بقیه ی دانش آموزان بخوانند و بنویسند و تکالیف خود را انجام دهند و در فعالیت های گروهی مشارکت فعالی داشته باشند ،من هم از تغییری که در یادگیری دانش آموزان فوق انجام شده راضی و خشنود می باشم.
تصمیم نهایی ونتیجه گیری
این طرح و تحقیق و پژوهش توانست قسمتی از مشکلات بنده را در امر آموزش حل کند و دانش آموزانی که به علت دیرآموزی و کثرت دانش آموزان دیگر قادر به درک بعضی از مفاهیم نبودند حالا با استفاده از طرح شرکت دانش آموزان دیر آموز در گروههای فعال دانش آموزان معمولی میتوانند مانند آنها بخوانند و بنویسند و در جواب بعضی از سوالات اظهار نظر کنند و بنده به این طرح علاقمند شدم و طرح و پژوهش در عمل را ادامه خواهم داد چون تاثیربیشتری بر روحیه ی بنده و دانش آموزان و بعضی از همکاران گذاشته است برای اینکه چنین دانش آموزانی از تحصیل عقب نمانند از همکاران عزیز تقاضا دارم برای یکبار هم که شده این طرح را بیازمایند.
منابع و ماخذ
1)پرونده ی تحصیلی دانش آموزان
2)پرونده ب بهداشتی دانش آموزان
3)ریزنمرات
4)نظراولیای مدرسه
5)نظر اولیای دانش آموزان
6)كتاب كاربرد روانشناسي درآموزشگاه
7) كتاب آموزش وپرورش تلفيقي دانش آموزان دير آموز